Wywiad w pracy licencjackiej - jak przeprowadzić i opracować (+ dyspozycje)

Wywiad daje to, czego ankieta nie uchwyci: uzasadnienia, historie, sposób myślenia badanych ich własnymi słowami. W pracy licencjackiej sprawdza się wszędzie tam, gdzie pytasz "jak" i "dlaczego" - o doświadczenia zawodowe, motywy decyzji, przebieg procesów w instytucji. Jest przy tym wymagający: źle poprowadzony zamienia się w pogawędkę, z której nie ma czego analizować. Miejsce wywiadu wśród innych metod pokazuje przegląd metod badawczych w pracy licencjackiej.

Rodzaje wywiadu i kiedy który

Wywiad swobodny ma tylko ogólny plan tematów - daje najbogatszy materiał, ale wymaga wprawy. Wywiad częściowo ustrukturyzowany (półstandaryzowany) opiera się na liście pytań-dyspozycji z możliwością dopytywania - to złoty środek i najczęstszy wybór w licencjatach. Wywiad ustrukturyzowany z sztywną listą pytań bywa sensowny przy porównywaniu odpowiedzi wielu rozmówców, choć wtedy warto rozważyć, czy nie lepsza byłaby ankieta. W pracach o instytucjach dobrze działa wywiad ekspercki - rozmowa z osobą znającą proces od środka (dyrektor, koordynator, specjalista).

Dyspozycje i dobór rozmówców

Dyspozycje do wywiadu to narzędzie badawcze tej metody: uporządkowana lista pytań otwartych wynikających z problemów badawczych (jak je sformułować - zobacz poradnik o problemach i hipotezach). Pytaj o konkrety i sytuacje ("proszę opisać ostatni przypadek, gdy..."), nie o opinie ogólne ("co pan sądzi o..."). Rozmówców dobiera się celowo: według kryteriów wynikających z tematu (staż, rola, doświadczenie danego zjawiska). W licencjacie wystarczy zwykle 5-10 wywiadów - o ich liczbie decyduje nasycenie materiału, czyli moment, w którym kolejne rozmowy przestają wnosić nowe wątki; napisz o tym w metodologii zamiast tłumaczyć się z "małej próby".

Przeprowadzenie i opracowanie

Przed rozmową: zgoda na udział i na nagrywanie (pisemna lub zarejestrowana), informacja o celu i anonimizacji. W trakcie: słuchaj więcej, niż mówisz; dopytuj ("co pani przez to rozumie?"), toleruj ciszę - najlepsze fragmenty przychodzą po pauzie. Po rozmowie: transkrypcja (spisanie nagrania) i analiza kategoriami - kodujesz fragmenty wypowiedzi według wątków powiązanych z problemami badawczymi, a w rozdziale wyników prezentujesz kategorie ilustrowane cytatami (z oznaczeniem rozmówcy, np. W3). Wnioski formułujesz jakościowo: o powtarzających się wzorach, nie o procentach.

Najczęstsze błędy

Pytania zamknięte w wywiadzie ("czy jest pan zadowolony?") - rozmówca odpowiada "tak" i cisza. Pytania sugerujące. Brak nagrania i praca z pamięci - notatki po godzinie rozmowy to strzępy. Cytaty bez analizy (rozdział wyników jako składanka wypowiedzi) albo analiza bez cytatów (gołe uogólnienia). Liczenie procentów z sześciu rozmów. I brak zgód - przy nagrywaniu to nie formalność, tylko warunek etyczny badania.

Powiązane poradniki

• Metody badawcze w pracy licencjackiej - wybór metody do problemu
• Studium przypadku - wywiad jako jedno ze źródeł danych
• Rozdział metodologiczny - gdzie i jak opisać wywiad w pracy