Problemy i hipotezy badawcze w pracy licencjackiej - jak je sformułować (+ przykłady)

Problem badawczy i hipotezy to zaledwie kilkanaście zdań w całej pracy licencjackiej, a decydują o wszystkim: o doborze metody, o treści ankiety, o układzie rozdziału z wynikami. Źle postawione pytanie prowadzi badanie donikąd - dobrze postawione właściwie samo pisze rozdział badawczy. Poniżej praktyczna instrukcja formułowania obu elementów; ich miejsce w całości rozdziału pokazuje poradnik o rozdziale metodologicznym pracy licencjackiej.

Problem badawczy: pytanie, nie temat

Problem badawczy to pytanie, na które badanie ma odpowiedzieć - nie temat i nie obszar zainteresowań. "Motywacja pracowników" jest tematem; "Jakie czynniki pracownicy badanej firmy uznają za najbardziej motywujące?" - problemem badawczym. W pracy licencjackiej formułuje się jeden problem główny i trzy-pięć problemów szczegółowych, które go rozkładają na pytania możliwe do zbadania pojedynczymi narzędziami. Dobry problem spełnia trzy warunki: jest sformułowany pytajnie, jest rozstrzygalny dostępnymi metodami i dotyczy zjawiska, do którego masz dostęp badawczy.

Hipoteza: przypuszczenie do sprawdzenia

Hipoteza to przypuszczalna odpowiedź na problem badawczy, formułowana zdaniem oznajmującym, którą badanie potwierdzi lub obali. Dobra hipoteza jest sprawdzalna (wiadomo, jakie dane ją rozstrzygną), jednoznaczna (jedno twierdzenie, nie trzy naraz) i osadzona w literaturze (wynika z teorii lub wcześniejszych badań, a nie z sufitu). Przykład pary: problem - "Czy istnieje związek między stażem pracy a poziomem wypalenia zawodowego badanych pielęgniarek?"; hipoteza - "Pielęgniarki o dłuższym stażu pracy wykazują wyższy poziom wypalenia zawodowego niż rozpoczynające pracę".

Uwaga na prace jakościowe i przeglądowe: w wywiadach pogłębionych czy analizie dokumentów hipotezy często świadomie się pomija, poprzestając na pytaniach badawczych - to poprawne, ale trzeba to w metodologii zaznaczyć i uzasadnić, zamiast dopisywać hipotezy na siłę.

Od problemu do narzędzia - test spójności

Każdy problem szczegółowy powinien mieć swoją hipotezę (w badaniach ilościowych), swoje zmienne i swoje pytania w narzędziu. Zrób tabelę: problem → hipoteza → zmienne → numery pytań ankiety. Jeśli któryś wiersz jest pusty, badanie ma dziurę; jeśli jakieś pytanie ankiety nie należy do żadnego wiersza - jest zbędne. Ten prosty test wyłapuje 90% niespójności, zanim zrobi to recenzent.

Najczęstsze błędy

Problem sformułowany jak temat ("Praca dotyczy motywacji..."). Pytania rozstrzygnięte z góry ("Dlaczego social media szkodzą młodzieży?" - zakłada, że szkodzą). Hipoteza nieweryfikowalna dostępnym narzędziem ("wpływ" tam, gdzie ankieta pokaże co najwyżej współwystępowanie). Hipotezy dopisane po zebraniu danych, pod wyniki - widać to po ich podejrzanej trafności. I rozjazd liczbowy: pięć problemów, dwie hipotezy, ankieta o czymś jeszcze innym.

Powiązane poradniki

• Rozdział metodologiczny pracy licencjackiej - pełna struktura
• Metody badawcze - jak dobrać metodę do problemu
• Ankieta w pracy licencjackiej - od hipotez do pytań kwestionariusza