Analiza dokumentów w pracy licencjackiej - jak badać materiały zastane

Nie każde badanie licencjackie wymaga ankiety. Ogromna część wartościowych prac powstaje na materiałach zastanych: dokumentach urzędowych, sprawozdaniach, programach szkolnych, prasie, statystykach publicznych. Analiza dokumentów bywa traktowana jak "badanie dla tych, którym nie chciało się ankietować" - niesłusznie: dobrze zrobiona jest trudniejsza od sondażu, bo wymaga jawnych kryteriów zamiast gotowego kwestionariusza. Jej miejsce wśród metod pokazuje przegląd metod badawczych w pracy licencjackiej.

Co można analizować

• Dokumenty instytucji - statuty, regulaminy, programy (np. wychowawczo-profilaktyczne szkół), sprawozdania, strategie gmin, raporty o stanie gminy.
• Dokumenty urzędowe i prawne - akty prawne, uchwały, wystąpienia pokontrolne NIK, interpretacje.
• Statystyki publiczne - GUS (Bank Danych Lokalnych), dane resortowe, policyjne, sanepidu.
• Media i wytwory kultury - prasa, serwisy internetowe, podręczniki, reklamy (tu analiza dokumentów przechodzi w analizę zawartości z kluczem kategoryzacyjnym).
• Dokumenty osobiste - pamiętniki, listy, blogi; w licencjatach rzadziej, ze względu na dostęp i etykę.

Od sterty papierów do badania: kryteria

Analizę naukową odróżniają od streszczania dwie rzeczy ustalone przed lekturą. Pierwsza to korpus: jakie dokumenty, z jakiego okresu, według jakich kryteriów włączone (i co świadomie pominięto). Druga to kategorie analizy wynikające z problemów badawczych - czego w dokumentach szukasz: obecności tematów, sposobu regulowania kwestii, zmian w czasie, rozbieżności między deklaracją a zapisem operacyjnym. W wariancie ilościowym (analiza zawartości, rozwijana od klasycznych prac Bernarda Berelsona) kategorie się zlicza; w jakościowym - porównuje i interpretuje. Oba warianty wymagają, by inny badacz mógł z tymi samymi kryteriami dojść do podobnych ustaleń.

Krytyka źródła - nawyk, nie rozdział

Każdy dokument powstał po coś: sprawozdanie pokazuje instytucję od dobrej strony, strategia bywa listą pobożnych życzeń, prasa ma linię redakcyjną. Pytaj o autora, cel, adresata i okoliczności powstania dokumentu - i pisz o tym przy interpretacji ("program deklaruje X, przy czym jako dokument wizerunkowy..."). Ocenę wiarygodności źródeł rozwijamy w osobnym poradniku o analizie i ocenie źródeł.

Najczęstsze błędy

Streszczanie dokumentów po kolei zamiast analizy problemowej w poprzek korpusu. Korpus "co się znalazło" bez kryteriów doboru. Traktowanie deklaracji jako faktów (strategia gminy "realizuje" cele, bo tak w niej napisano). Cytowanie nieaktualnych wersji dokumentów - regulaminy i akty prawne miewają dziesiątki nowelizacji. I brak trybu dostępu: jeśli dokument nie jest publiczny, opisz, jak i za czyją zgodą go uzyskałeś.

Powiązane poradniki

• Analiza i ocena źródeł - wiarygodność materiałów
• Analiza i interpretacja danych - praca ze statystykami publicznymi
• Rozdział metodologiczny - jak opisać metodę w pracy