Metody badawcze w pracy licencjackiej - przegląd z przykładami

Wybór metody badawczej to pierwsza decyzja projektowa w empirycznej pracy licencjackiej - i decyzja, którą warto podjąć przed ostatecznym sformułowaniem tematu, nie po. Metoda musi pasować do pytania badawczego i do realiów: czasu, dostępu do badanych, umiejętności analizy. Poniżej przegląd metod realnie używanych w licencjatach, z przykładami i pułapkami. Jak wpisać wybraną metodę w strukturę pracy, pokazuje poradnik o rozdziale metodologicznym pracy licencjackiej.

Metoda, technika, narzędzie - hierarchia pojęć

W polskiej metodologii (m.in. w ujęciu Tadeusza Pilcha) obowiązuje trójstopniowa hierarchia: metoda to ogólny sposób rozwiązania problemu (sondaż diagnostyczny, studium indywidualnego przypadku, monografia, eksperyment), technika - czynność zbierania danych w ramach metody (ankietowanie, wywiad, obserwacja, analiza dokumentów), a narzędzie - fizyczny instrument (kwestionariusz ankiety, dyspozycje do wywiadu, arkusz obserwacji). W rozdziale metodologicznym opisuj wszystkie trzy poziomy i pilnuj, by się nie mieszały - "metoda ankiety" to błąd pojęciowy, który recenzenci wyłapują natychmiast.

Przegląd metod stosowanych w licencjatach

• Sondaż diagnostyczny - koń roboczy prac społecznych i pedagogicznych: ankieta na kilkudziesięcioosobowej próbie, opis rozkładów odpowiedzi, proste porównania grup. Zobacz osobny poradnik o ankiecie w pracy licencjackiej.
• Studium indywidualnego przypadku - standard pielęgniarstwa, fizjoterapii i pedagogiki specjalnej: pogłębiony opis jednej osoby lub instytucji z wielu źródeł danych. Szczegóły w poradniku o studium przypadku.
• Wywiad - metoda jakościowa: kilka-kilkanaście rozmów pogłębionych analizowanych kategoriami, nie procentami. Omówienie w poradniku o wywiadzie w pracy licencjackiej.
• Analiza dokumentów - praca na materiałach zastanych: dokumentach urzędowych, prasie, danych sprawozdawczych; wymaga jawnych kryteriów analizy. Szczegóły w poradniku o analizie dokumentów.
• Obserwacja - rejestrowanie zachowań według przygotowanego arkusza; w licencjatach najczęściej jako technika uzupełniająca. Zobacz poradnik o obserwacji.
• Analiza danych zastanych - statystyki publiczne (GUS, dane branżowe) analizowane pod własnym pytaniem badawczym; mocna opcja dla ekonomii, geografii i ochrony środowiska.

Jak wybrać metodę do tematu

Kieruj się pytaniem badawczym. Pytania "ile", "jak często", "czy grupy się różnią" prowadzą do sondażu i analizy danych. Pytania "jak przebiega", "jak badani rozumieją" - do wywiadu i obserwacji. Pytania o pojedynczy, złożony obiekt (pacjent, firma, placówka) - do studium przypadku. Potem sprawdź wykonalność: dostęp do badanych, zgody, czas na analizę. Triangulacja (łączenie dwóch technik, np. ankiety z wywiadem) wzmacnia pracę, ale tylko wtedy, gdy oba źródła naprawdę analizujesz, a nie tylko wymieniasz.

Najczęstsze błędy

Metoda wybrana przed pytaniem badawczym ("zrobię ankietę, tylko jeszcze nie wiem o czym"). Deklarowanie kilku metod, z których w pracy widać jedną. Kwestionariusz z internetu bez adaptacji do własnych problemów badawczych. Wnioski ilościowe z badania jakościowego ("60% moich pięciu rozmówców..."). I mieszanie poziomów: metoda nazwana techniką, technika narzędziem.

Piszesz magisterkę? Rozbudowany przegląd metod ilościowych i jakościowych znajdziesz w klastrze metodologicznym siostrzanego serwisu: metodologia pracy magisterskiej.